Gołoledź jest jednym ze zjawisk meteorologicznych, niosących ze sobą zagrożenia w wielu sektorach gospodarki oraz powodujących utrudnienia w działalności ludzkiej. Niekiedy może również stwarzać niebezpieczeństwo dla życia ludzkiego.

Podstawowe zagrożenia i zniszczenia powodowane przez gołoledź to:

  • oblodzenie dróg oraz chodników powodujące utrudnienia komunikacyjne; może być przyczyną zagrożenia życia ludzkiego
  • uszkodzenie drzewostanu, polegające na licznych złamaniach i łukowatych wygięciach pni ku dołowi spowodowane osadzaniem się na gałęziach i koronach drzew warstwy lodu; może być spotęgowane przez uprzednio występujące zjawisko szadzi lub opady śniegu, które osadzając się na drzewach zwiększają ich powierzchnię i powodują dodatkowe osadzanie marznącego opadu (ryc. 3.1)
  • uszkodzenia linii napowietrznych; polegają na licznych złamaniach słupów podtrzymujących linie napięcia (linie energetyczne pod ciężarem lodu wyginają się i odkształcają lub ulegają zerwaniu); zniszczenia mogą być spotęgowane przez uprzednio występujące zjawisko szadzi lub opady śniegu, które osadzając się na liniach napowietrznych i słupach zwiększają ich powierzchnię i powodują dodatkowe osadzanie marznącego opadu
  • oblodzenie statków powietrznych w locie oraz na powierzchni ziemi; powoduje trudności komunikacyjne, opóźnienia lotów i niebezpieczeństwo wypadku (zwłaszcza dla mniejszych samolotów bez zaawansowanych instalacji odlodzeniowych) (ryc. 3.2)
Gołoledź osadzona na gałęziach (styczeń 2013, fot. S. Wypych)

Fot. 3.1. Gołoledź osadzona na gałęziach (styczeń 2013, fot. S. Wypych)

Gołoledź osadzona na wiatromierzu (styczeń 2013, fot. S. Wypych)

Fot. 3.2. Gołoledź osadzona na wiatromierzu (styczeń 2013, fot. S. Wypych)

Czynniki decydujące o stopniu zagrożenia gołoledzią są złożone. Należą do nich: intensywność opadu marznącego, długość jego trwania, temperatura powietrza oraz w niektórych przypadkach kierunek i prędkość wiatru. Dodatkowy wpływ mają też warunki lokalne takie jak ekspozycja i wysokość nad poziomem morza, bliskość zbiorników wodnych, jak również położenie w terenie zurbanizowanym lub w rejonie pozamiejskim.

Według badań amerykańskich (Changnon 2003) obszary miejskie charakteryzują się o 10-30% mniejszą liczbą przypadków opadów marznących niż rejony niezurbanizowane (Ryc. 3.3). Akweny wodne (głównie duże, słone zbiorniki) również wpływają na częstość występowania gołoledzi. Zwłaszcza w pierwszej połowie zimy, gdy woda jest jeszcze ciepła utrudnia utworzenie się przyziemnej warstwy temperatur ujemnych i zmniejsza ryzyko wystąpienia gołoledzi na okolicznym obszarze. Prowadzone w Finlandii badania (Ryc. 3.4, 3.5) potwierdzają korelację pomiędzy różnymi, złożonymi czynnikami, a przyrostem lodu na liniach wysokiego napięcia (Makonnen, 1998). Istotna jest tu oprócz wyżej wymienionych uwarunkowań również średnica przewodu wysokiego napięcia (Ryc. 3.5). Powyższe rozważania uzmysławiają jak złożonym i kompleksowym zjawiskiem jest gołoledź oraz jak trudnym i wymagającym zaawansowanych badań zadaniem jest przewidzenie i oszacowanie stopnia ryzyka wystąpienia gołoledzi na danym obszarze.

Czynniki decydujące o stopniu oblodzenia linii napowietrznych podczas gołoledzi

Ryc. 3.1. Czynniki decydujące o stopniu oblodzenia linii napowietrznych podczas gołoledzi
(Makkonen L., 1998, Modeling power line icing in freezing precipitation, Atmospheric Research, 46, 131-142)

Przykład zależności pomiędzy ilością lodu odkładającą się na przewodach energetycznych (kg/m), a aktualną temperaturą powietrza (°C)

Ryc. 3.2. Przykład zależności pomiędzy ilością lodu odkładającą się na przewodach energetycznych (kg/m), a aktualną temperaturą powietrza (°C)
(Makkonen L., 1998, Modeling power line icing in freezing precipitation, Atmospheric Research, 46, 131-142)