Mgła to zjawisko meteorologiczne z grupy hydrometeorów; zawiesina bardzo małych kropelek wody lub kryształków lodu w przyziemnej warstwie powietrza, zmniejszająca widzialność w kierunku poziomym poniżej 1 km. Średnica kropelek wody lub kryształków lodu tworzących mgłę wynosi zazwyczaj od 5 do 50 µm.

Mgła tworzy się, gdy powietrze jest nasycone parą wodną i następuje zjawisko kondensacji, a zawieszone kropelki wody powodują zmniejszenie widzialności poniżej 1000 m. Stan nasycenia powietrze może osiągnąć bądź przez obniżenie temperatury do temperatury punktu rosy, bądź przez wzrost zawartości pary wodnej. Warunkami sprzyjającymi wychłodzeniu powietrza jest kontakt z chłodną powierzchnią terenu. Możliwe jest to, gdy cieplejsze powietrze napływa nad obszary chłodniejsze, lub gdy w warunkach małego zachmurzenia, w nocy następuje wypromieniowanie ciepła z powierzchni ziemi. Powietrze „nabiera” wilgoci, gdy przemieszcza się nad powierzchnią wody lub gdy zalega nad gruntem nasyconym wodą pochodzącą z opadów atmosferycznych.

Mgła może być bardzo płytka (zalegać znacznie poniżej wzroku obserwatora) lub w sposób ciągły przechodzić w leżące powyżej chmury (fot. 1.1). Jej identyfikacja zależy często od położenia obserwatora. To, co z punktu widzenia obserwatora na zboczu jest mgłą, w dolinie może być rozpoznane jako niska chmura stratus. Mgła może występować w płatach, na części obszaru lub jedynie lokalnie, nad obszarami będącymi źródłem wilgoci (doliny rzek, obszary zalesione itp.).

Mgła ograniczająca widzialność poziomą do 200 metrów (Kraków, Stacja Naukowa Zakładu Klimatologii UJ, fot. S. Wypych)Fot. 1.1. Mgła ograniczająca widzialność poziomą do 200 metrów (Kraków, Stacja Naukowa Zakładu Klimatologii UJ, fot. S. Wypych)

Wystąpienie mgły może być również bardzo zróżnicowane w czasie. W ciągu kilkunastu minut z zamglenia (np. 5000 m) widzialność może zmniejszyć się do kilkuset metrów. Jednocześnie wraz ze zmianami zachmurzenia, prędkości wiatru lub w związku z wystąpieniem opadów atmosferycznych widzialność wielokrotnie w ciągu doby może przechodzić przez próg 1000 m. W zależności od widzialności mgły dzieli się na bardzo gęste (widzialność poniżej 50 m), gęste (50 – 200 m), umiarkowane (200 – 500 m) i słabe (widzialność od 500 m do 1000 m).

Ze względu na procesy prowadzące do powstania mgły można wyróżnić m.in. mgły radiacyjne (wypromieniowanie ciepła z powierzchni ziemi), adwekcyjne (cieplejsza masa powietrza napływa nad wychłodzone podłoże), mgły z wyparowania (po opadach lub nad powierzchnią wody) oraz mgły dolinne i zboczowe czyli orograficzne (powolne wślizgiwania się masy powietrza po stoku).

Mgła radiacyjna tworzy się przy nocnym ochłodzeniu powierzchni Ziemi wskutek wypromieniowania ciepła, najczęściej podczas bezchmurnej i bezwietrznej pogody. Przyziemna warstwa powietrza ochładza się od powierzchni ziemi, co prowadzi do kondensacji zawartej w powietrzu pary wodnej. Słaby wiatr przyspiesza pionowy rozwój mgły, gdyż w wyniku mieszania coraz grubsza warstwa powietrza ulega ochłodzeniu.

Mgła adwekcyjna powstaje, gdy ciepła masa powietrza przemieszcza się nad obszarami o dużo niższej temperaturze.

Mgła dolinna powstaje w dolinach i kotlinach. W nocy, gdy zbocza dolin ochładzają się w wyniku wypromieniowania, powietrze ochładza się od nich i spływa na dno doliny. Podczas dalszego spadku temperatury wilgotność względna wzrasta i powstaje mgła. Ze szczytów górskich mgła dolinna wygląda jak morze chmur lub morze mgieł (fot. 1.2).

Mgły adwekcyjne występują na znacznych obszarach, dlatego warunki lokalne nie są przy ich prognozowaniu tak istotne jak w przypadku mgieł radiacyjnych i zboczowych. Wystąpienie mgieł radiacyjnych, jest w znacznej mierze związane z warunkami lokalnymi. Istotne w tym przypadku jest na przykład to, czy układ doliny jest równoległy do prognozowanego kierunku wiatru, czy w okolicy jest dodatkowe źródło wilgoci (jezioro, rzeka, obszary bagien) lub też czy wcześniej występowały opady atmosferyczne.

Znakomita większość przypadków wystąpienia mgły na obszarze Polski ma genezę złożoną. Zwykle są to mgły adwekcyjno-radiacyjne, rozwijające się, gdy po napływie ciepłego powierza nad chłodniejsze podłoże, w nocy następują rozpogodzenia, i w konsekwencji wypromieniowanie ciepła z powierzchni ziemi. Ich powstanie w obszarach o zróżnicowanej rzeźbie terenu (zwłaszcza na południu kraju w pasie wyżyn i gór oraz na północy w pasie wzniesień na pojezierzach) dodatkowo wspomagane jest procesami adiabatycznymi podczas powolnego unoszenia się napływającego powietrza po stokach nawietrznych.      

Morze mgieł – widok z Gorca w kierunku południowym (fot. S. Wypych)Fot. 1.2. Morze mgieł – widok z Gorca w kierunku południowym (fot. S. Wypych)